Gjatë historisë të bujshme e të trazuar, shqiptarët të pamësuar të notojnë në oqeanin e mistershëm të diplomacisë dhe turbullirave politike, kanë llogaritur në shumë aleat duke menduar që konceptet mbi lirinë janë të njëjta tek të gjithë, shto këtu edhe çmendurinë e regjimit të Enver Hoxhës dhe lajkat pa stil që varësisht nga rrethanat po i bënte qendrave të tij politike në Beograd, Moskë, Pekin.
Po të ktheheshim të bënim një rishikim historie të pangarkuar me ndjenja politike apo ideologjike çfarë për një historian shqiptar deri në një kohë jo shumë të largët ishte gati e paarritshme, jo vështirë mund të dallohet që vetëm në fundshekullin që kaloi, shqiptarët më në fund zgjodhën një aleat të duhur, por jo edhe më herët.
Në fakt, aleati i sinqertë SHBA-të, kishte lëshuar sinjale shumë kohë më parë, por më pas nën verbërinë e komunizmit lindor, do ta harrojmë për një kohë të gjatë. Këtu mendja pashmangshëm na shkon tek Presidenti Wilson. Ai na doli krah, na kishte gjetur të vetmuar më 1918, të fshehur në pluhurin e shekujve të dekadencës dhe gjumit shumëshekullor në të cilin aludoi edhe patrioti Ismail Qemali, me fjalët e tij të vulosura në farkëtimin e historisë “Një popull që fle, vdes”.
Aleatët e rrejshëm: Republika e Venedikut, Tito, Mao Ce Duni dhe Stalini
Derisa shqiptarët nën udhëheqjen e Gjergj Kastriotit, po i mbronin shpinën Evropës duke prolonguar me heroizmin e tyre spartan dhe me flijimin deri në fund të atdheut të tyre, invadimin e planifikuar osman drejt gadishullit Apenin dhe Evropës qendrore, që edhe i mundësoi asaj të zhvillojë humanizmin dhe renesancën, Evropa nuk u tregua e gatshme ti dal në ndihmë shqiptarëve. Venediku, republika e vjetër detare, superfuqi e kohës, tradhtonte interesat shqiptare sa herë i nevojitej politikës së saj. Nuk pat asnjëherë ushtri aleate të huaj që ti dal në ndihmë ushtrisë së Lidhjes së Lezhës. Derisa mendjet e ndritura në shtetet e Evropës po orientonin energjitë drejt ripërtrirjës shkencore dhe artit, gjithë energjitë shqiptare të kohës orientoheshin drejt mbrojtjës së kështjellave të tyre duke e shëndruar Shqipërinë në Termopile të civilizimit evropian.
Plot pesë shekuj më vonë, përtej imagjinatës normale dhe përmasave gjeografike, regjimi diktatorial që kishte tejkaluar edhe vet limitet e komunizmit ashtu siç e kishin menduar Marksi dhe Engelsi, me gjithë “dashurinë” kishte përqafuar Mao Ce Dunin në Pekin. Ishte Kina komuniste aleat shtetëror e ideologjik i një regjimi të vetmuar që pretendonte të ndalonte vetë zotin. Më herët regjimi enverist kishte provuar aleatin protektor Josip Brozin e Jugosllavisë dhe kur u prish me të për shkak se ia hidhëroi mikun në Kremlin, u lidh drejtpërsëdrejti me “Stalinin e madh”, emër ky me të cilin shfaqej vasaliteti karshi diktatorit, siç na rastis të dëgjojmë në narracionet trumbetuese poetike të dokumentarëve të asaj kohe që rishtazi të nxjerrur nga skutat e mykura të arkivave po publikohen si një relikt qesharak por mbi të gjitha tregues tragjik, sa për disa sekonda të mbushet mendja se Stalini ka qenë patriot shqiptar.
Njëmend, “vlerat” e Mao Ce Dunit dhe Stalinit dhe aleanca e Enverit me ta, prodhuan një periudhë brenda të cilës do të ndërtohen hiq më pak se 750 mijë bunkerë, në një kohë kur shteti në kufijtë e tij të cunguar kishte veçse 2 Milion banorë. Ky ishte rezultati i aleancave të asaj kohe, së bashku me bilancet tjera edhe më tragjike: të internuarit, “kundërshtarët politik” të dënuar me vdekje, objekte fetare të rrënuara, jetë e shkatërruar gjeneratash të tëra.. Deri atëherë paraqiste një kthim pas të të gjithë përpjekjeve të kombit dhe nxitje më shumë për regjimet përreth që të shtypin shqiptarët që kishin mbetur jashtë kufijve, Jugosllavia dhe Greqia edhe e shfrytëzuan këtë.
Aleatët e vërtetë: Austria, Shtetet e bashkuara të Amerikës dhe perëndimi
Mbase, Perandoria Austriake është shteti i parë që u angazhua për ne, lëmë anash interesat që ajo mund të kishte, sidoqoftë është shteti i parë që kuptoi hegjemonizmin e planifikuar pan-sllavist të sponsorizuar nga Rusia. Vetëm propozimi austriak në lidhje me kufijtë e Shqipërisë që u paraqit në tavolinën e Konferencës së Londrës, balancoi dhe zbuti propozimet e shteteve ballkanike, ndryshe Republikën e Shqipërisë sot do ta përbënte Myzeqeja, që atëherë ishte e tëra kënetë. Për fat të keq, e rreshtuar ndryshe nga fuqitë evropiane, Perandoria humbi luftën, u venit roli i saj si ndikues i fuqishëm ndërkombëtarë por jo krejtësisht, jo rastësisht bisedimet ku u nda fati i Kosovws u zhvilluan në Vjenë.
Pasi që kishte përfunduar “Lufta e madhe”, fuqitë ushtarake të kohës dhe shtetet pjesëmarrëse në luftë, po mbanin në Paris një konferencë mbi paqen. Shtetet përreth kishin bërë pazarin mes tyre që atë pjesë të mbetur të Shqipërisë së vitit 1913 ta ndajnë ndërmjet veti e ta zhdukin përgjithmonë nga faqja e dheut. Kjo edhe do të ndodhte, por një burrështetas i formësuar në konceptet linkolniane do ta kundërshtojë fuqishëm zhdukjen e Shtetit Shqiptar. Presidenti Amerikan Woodrow Wilson mbetet një mik i paharruar i kombit shqiptar dhe nuk ka histori që mund ta fsheh kujtimin për të. Atëherë kur shqiptarët ndoshta as nuk kishin idenë çfarë po ngjante me atdheun e tyre, ai demaskoi planet e fuqive fituese të Luftës së parë botërore, sot Republika e Shqipërisë ekziston.
Pas përfundimit të errësirës komuniste, ishte sekretari i atëhershëm i shtetit, James Baker, që me 1991 do tu jap shqiptarëve kudo që janë sinjalin se SHBA-të janë miq të tyre. Me baticat dhe zbaticat e saj, politika e jashtme shqiptare në mjegullën e paqartë të Shqipërisë post-komuniste pak a shumë do të dijë të çmojë aleatin e saj por jo rrallë edhe të bëj gafet që do të kushtojnë.
Historia moderne e kombit shqiptar largon çdo dilemë mbi aleatin e sinqertë të kombit. Edhe administrata e Presidentit Klinton, edhe ajo e Presidentit Bush, treguan vendosmërisht se në shqiptarët andej dhe këndej kufiri llogarisin një aleat të rëndësishëm. Është e tepërt të flitet për rolin e SHBA-ve për lirinë e Kosovës dhe vendin që ka sot shteti i pavarur. Ishte pikërisht Kosova, ai vend ku u mishëruan të gjitha vlerat origjinale të etërve themelues amerikan dhe botëkuptimet e tyre mbi liritë njerëzore.
Sot, me Presidentin Obama dhe angazhimin e sekretares së shtetit Klinton, Republika e Shqipërisë dhe Republika e Kosovës kanë të hapura dyert e bashkëpunimit euro-atlantik duke qëndruar të rreshtuar pranë aleatëve natyral.
Parimet të cilat sollën deri te vet ekzistimi i SHBA-ve ishin liria për individin dhe shoqërinë. Sigurisht, para dy shteteve të kombit shqiptar ka akoma shumë për tu punuar, por më nuk mund të lejojmë luksin që institucionalisht dhe si shoqëri, ndonjë arsye periferike të na ndaloj për të punuar në këtë drejtim. Është ky borxhi jetësor që shqiptarët kudo që janë kanë ndaj burrështetasve të kombit tonë që i kontribuuan miqësisë me SHBA-të dhe perëndimin. Dy shtetet e kombit shqiptar, duke llogaritur në rreshtimin e drejtë gjeopolitik, pjesë e të cilit janë dhe do të bëhen gjithnjë e më shumë, tani duhet denjësisht dhe me vullnet të sinqertë edhe të përvetësojnë vlerat amerikane. Karshi sfidave që do të dalin para nesh, në rrafshin politik dhe ekonomik, të përballemi pikërisht duke respektuar këto vlera dhe në këtë mënyrë të rruajmë respektin që aleatët tonë do ta kenë për dy shtetet shqiptare.
Mentor Tahiri
